Trong lớp nghĩa của câu, chúng ta thường thấy có các lớp nghĩa khác nhau, đó là nghĩa đen và nghĩa bóng. Vậy khái niệm nghĩa đen và nghĩa bóng là gì? Chúng được thể hiện vai trò như thế nào trong câu? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết bên dưới ngay nhé.

Giải thích khái niệm, định nghĩa

Nghĩa đen và nghĩa bóng

Nghĩa đen, nghĩa bóng là gì?

– Nghĩa đen: một từ, một câu bao giờ cũng thể hiện ra ngoài nghĩa ban đầu, nghĩa chính thì ta gọi đó là nghĩa gốc hay nghĩa đen của từ đó, câu đó.

– Nghĩa bóng: từ nghĩa đen của từ, của câu suy ra nghĩa khác (nghĩa được ẩn sau) thì gọi là nghĩa bóng. Thông thường muốn tìm ra nghĩa bóng phải đặt vào trong hoàn cảnh cụ thể để hiểu chính xác nghĩa ẩn sau nghĩa đen là gì.

Ví dụ:

Câu “Gần mực thì đen gần đèn thì rạng” có thể hiểu như sau:

+ Nghĩa đen: “Mực” là cái để bơm vào bút để viết chữ, “đèn” là đồ vật để thắp sáng; ” Đen” chỉ màu sắc là màu đen, “rạng” nghĩa là sáng. Nghĩa đen cả câu là nếu bị mực rây vào tay thì sẽ có màu đen của mực, còn nếu ngồi gần đèn thì sẽ được chiếu sáng.

+ Nghĩa bóng: “Mực” chỉ những thứ xấu, không lành mạnh, “đèn” ẩn dụ cho những thứ tốt đẹp. Nghĩa bóng được hiểu là nếu con người gần môi trường xấu sẽ bị ảnh hưởng cái xấu còn gần môi trường tốt đẹp sẽ trở nên tốt đẹp.

Lưu ý: Một số từ có nghĩa trung gian. Nhưng trong quá trình sử dụng đang dần chuyển sang từ có nghĩa bóng.

Ví dụ từ “đi”: chỉ hành động di chuyển của con người từ nơi này sang nơi khác. Đây không phải là nghĩa đen nhưng lại có nghĩa tương tự với nghĩa đen (hành động di chuyển bằng hai chân từ chỗ này sang chỗ khác)

Hiện tượng từ nhiều nghĩa

– Chúng ta thường thấy từ một từ có thể có nhiều nghĩa được chuyển từ một nghĩa chính thì gọi là hiện tượng từ nhiều nghĩa.

– Một từ không nhất thiết phải có nhiều nghĩa.

– Từ nào có thể gọi tên các sự vật, hiện tượng hay biểu thị các khái niệm có trong thực tế thì cũng được xem là từ nhiều nghĩa.

Ví dụ:

– “Tủ lạnh”: đồ dùng chạy bằng điện để bảo quản thức ăn và làm đá. Từ này có một nghĩa gốc duy nhất, không có nghĩa chuyển nào khác.

– Từ “miệng” có nhiều nghĩa:

+ “Cái miệng”: chỉ một bộ phận trên mặt con người

+ “Miệng ăn”: chỉ bản thân một người, chỉ chi phí tiêu dùng trong gia đình.

Lưu ý: Cần phân biệt nghĩa đen, nghĩa bóng của một từ với hiện tượng từ nhiều nghĩa:

– Nghĩa đen, nghĩa bóng thường xuất hiện trong các câu ca dao, tục ngữ và phải đặt trong hoàn cảnh mới có thể hiểu được.

– Còn hiện tượng từ nhiều nghĩa là từ nghĩa gốc phát triển ra nhiều nghĩa chuyển khác, có thể hiểu được trong nhiều hoàn cảnh; nghĩa chuyển không thay đổi theo các hoàn cảnh.

 

Nghĩa đen, nghĩa bóng trong ca dao, tục ngữ

– Ca dao, tục ngữ thường xuất hiện hai lớp nghĩa khác nhau. Lớp nghĩa đầu tiên là nghĩa nổi trên bề mặt câu chữ gọi là nghĩa đen của câu. Từ nghĩa đen còn có lớp nghĩa ẩn phía sau gọi là nghĩa bóng.

– Trong ca dao, tục ngữ thường sử dụng lớp nghĩa bóng ẩn đằng sau lớp nghĩa đen để tăng tính biểu cảm cho câu. Nó thường là những lời khuyên của ông cha nên phải cắt nghĩa để hiểu cho rõ.

– Một số câu ca dao, tục ngữ và nghĩa của chúng:

+ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

+ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”

+ “Có công mài sắt có ngày nên kim”

+ “Giấy rách phải giữ lấy lề”

+ “Đừng thấy sóng cả mà ngã tay chèo”

Bài tập

+ Cho câu thơ sau, giải thích nghĩa của từ “Xuân”

“Mùa Xuân là tết trồng cây

Làm cho đất nước càng ngày càng Xuân”

(Hồ Chí Minh)

Trả lời:

– “Xuân” trong câu thơ thứ nhất mang nghĩa gốc, chỉ mùa xuân của miền Bắc Việt Nam.

– “Xuân” câu thơ thứ hai mang nghĩa bóng chỉ tươi trẻ, phát triển thịnh vượng, sinh sôi nảy nở.

+ Đặt câu hoặc tìm từ tương ứng trong câu thơ, câu văn và giải thích  nghĩa của từ đó:

– Anh ta là một tay cừ khôi: Chỉ một con người giỏi, có tay nghề điêu luyện.

– Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

“Bàn tay” chỉ bộ phận trên cơ thể con người.

– Mẹ tôi trồng một giàn bầu và một giàn

“Bầu”, “Bí” chỉ loại quả dùng để nấu.

– Bầu ơi thương lấy cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

“Bầu”, “Bí” lại chỉ những người anh em, bạn bè quan hệ thân thiết, những người láng giềng gần gũi…

Như vậy có thể thấy nghĩa của từ rất đa dạng. Ngoài nghĩa đen (nghĩa gốc) ra thì còn có nghĩa bóng (lớp nghĩa ẩn phía sau). Hi vọng bài viết nghĩa đen nghĩa bóng là gì cùng với hiện tượng từ nhiều nghĩa đã cung cấp đầy đủ thông tin giúp các bạn hiểu bài học nhanh chóng hơn.